▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌

چهارشنبه 30 آبان 1397 Wednesday 21 November 2018 12 ربیع‌الاول 1440

آخرین اخبار سایت

قضاوت !

 

 

 

 

قضاوت !دکترباقر درویشی/ما ایرانیان آداب و رسوم بسیار زیبایی داریم اما در قضاوت در مورد دیگران و اعمال آنها کمتر ردپایی از اخلاق ، انصاف و راستی در رفتار و کردارمان  مشاهده می شود.

دقت در گفتار ما نشان می دهد که با واژه های:  نمی دانم، مطمئن نیستم ، شاید، ممکن است، ندیدم، نشنیدم، بگذارید مطالعه کنم، بگذارید فکر کنم، بگذارید با دقت بیشتری بررسی نمایم، شاید درست نباشد و... بسیار بیگانه ایم.در این زمینه استاد محمود سریع القلم در  یادداشت کوتاه خویش برای سایت تابناک در 29 اسفند 1391 در سطور زیر به زیبایی درمورد این پدیده چنین می گوید:
" عبارات من نمی‌دانم، من اطلاع ندارم، من به اندازه کافی اطلاع ندارم، من مطمئن نیستم، من باید سئوال کنم، من باید فکر کنم، من شک دارم، من در این باره مطالعه نکرده‌ام، من این شخص را فقط یک بار دیده‌ام و نمی‌توانم در مورد او قضاوت کنم، من در مورد این فرد اطلاعات کافی ندارم، اجازه دهید من در این رابطه سکوت کنم، فردا پس از مطمئن شدن به به شما خبر می‌دهم، هنوز این مساله برای من پخته و سنجیده نیست و مشابه این عبارات در ادبیات عمومی ما، بسیار ضعیف است. "
این رفتار غلط فرهنگی یکی از آفت های بزرگ  موجود در زندگی شخصی و اجتماعی ما ایرانیان است. اگر گفتار و نوشتار اندیشمندان بزرگ را مطالعه کنید ملاحظه خواهید کرد جملاتی که مبین درجه قطعیت یا اطمینان باشند.در کارهای انان به چشم نمی خورد و همواره شما با عبارات زیر مواجه می شوید: تحت این شرایط ، بر اساس این داده ها ، در این منطقه جغرافیایی ، در این دوره زمانی و بر اساس این شواهد و مدارک و... می توان گفت که فلان فرضیه رد نمی شود  یا فلان ادعا در سطح احتمال قابل قبولی تایید نشد. این شیوه قضاوت مختص علم خاصی نیست  و کار های علمی اندیشمندان حوزه های مختلف علم از فیزیک گرفته تا جغرافیا ، از علم سیاست گرفته تا علم اقتصاد و از زیست شناسی گرفته تا پزشکی به این زبان و با این واژه ها نگاشته می شود. تنها علمی که می توان با یک مثال نقض قضایای اثبات شده آن را رد کرد علم ریاضیات است اما حتی در ریاضیات نیز یک سری اصول و قواعد پذیرفته شده ومشخص برای اثباتدرستی و نادرستی یک مسئله وجود دارد و اگر فرایند اثبات از آن اصول پیروی نکنداثبات انجام گرفته قابل قبول نخواهد بود.
چند وقت پیش یکی از مسئولان محترم عبارت بسیار معنی داری را ذکر کردند "  کارشناسان محترم کار کارشناسی انجام می دهند اما موقع گزارش دادن کارشناسی صحبت نمی کنند " این جمله نشان می دهد که  قضاوت با قطعیت ، بدون سند و مدرک و صرفا بر اساس شنیده ها و شایعات فقط مختض مردم عادی نیست بلکه افراد تحصیل کرده را نیز گرفتار خویش کرده است.
شاید در زندگی روزمره بسیار شاهد بوده اید وقتی در مورد نقش والدین در بهبود سطح آموزش فرزندان صحبت می کنید فردی در پاسخ شما اظهار دارد که من فردی را می شناسم که پدر و مادرش حتی خبر نداشتند که الان در چه مقطع تحصیلی ،چه رشته ای و در چه شهری درس می خواند اما الان در فلان جایگاه علمی در فلان دانشگاه مشغول کار است . وقتی در مورد نقش بهداشت در پیش گیری از بیماریها بحث می کنید فردی در پاسخ اظهار می دارد که من زندگی میکروبی را قبول ندارم چون کسی را می شناسم که اصلا مسواک نمیزند اما دندانهایش از من سالم تر است و یا اصلا میوه ها را نشسته می خورد اما هیچگاه مسموم و یا بیمار نشده . وقتی در مورد نقش پایبندی به آداب دینی در جلوگیری از فساد حرف می زنید در پاسخ به شما می گویند که من فرد بی نمازی را می شناسم که  آدم بسیار پاک و سالمی است.

وقتی در مورد   فلان آدم از ما سئوال می شود بدون مکث وی را فردی فاسد و رانت خوار می نامیم و اگر در مورد دلیلش سئوال شود فورا در پاسخ استدلال می آوریم که در دوره مدیریت وی فلانی که از آشنایان وی است در فلان دستگاه استخدام شد.اما شاید قدری تامل برای یافتن دلایلی قانع کننده تر  ومنصافانه تر در جهت اثبات ادعاهای فوق شما را به  نتایج غیر قابل باوری برساند که مجبور شوید ادعای اولیه خویش را باز پس  ستانید .
برای درک بهتر موضوع در ادامه در مورد شیوه اثبات  و یا رد ادعاها در علوم مختلف بحث می کنیم . در همه علوم تجربی و انسانی  قضاوت بر اساس یک فاصله اطمینان و با پذیرش  درصد خطایی قابل قبول انجام می شود، به بیانی ساده تر قضاوت ها مبتنی بر یک مشاهده نیست بلکه بر اساس تعدادی از مشاهدات است که به اندازه کافی برای رد یا تایید فرضیه ما بزرگ باشند. به عنوان مثال اگر ادعا شود که میانگی قد مردان ایلامی 170 سانتی متر است .

شیوه  علمی قضاوت به این گونه است که با بررسی نمونه ای به انداز ه کافی بزرگ (که در علم آمار بر اساس درصد خطای قابل پذیرش و اندازه جامعه مورد بررسی تعیین می شود ) این مسئله بررسی می شود. در این بررسی  اگر میانگن قد افراد نمونه مورد بررسی  به میزان چند سانتیمتر بالاتر یا پایین تر از اندازه  مقدار مورد ادعا شد  باز هم ممکن است ادعا رد نشود . اما در قضاوت عوامانه و غیر علمی فردی به شما پاسخ می دهد که من می شناسم فردی را که قد وی 180 سانتی متر است و یا فرد دیگری که می خواهد  اثبات نماید میانگین قد کمتر از مقدار مورد ادعای شما است بدون وقفه اظهار می دارد در کوچه ما فردیزندگی می کند که قدش حتی از 160 سانتی متر نیز کمتر است .   نکته جالب اینجااست  که در مورد این مثال ملموس اگر فردی بخواهد با آوردن یک مشاهده ادعای شما را رد کند اکثر افراد جامعه ممکن است سخن وی را نپذیرند ، اما در مورد سایر مسائل جامعه چنین نیست .
در علم پزشکی در برای هر دارویی یک راهنمای مصرف  وجود دارد که در مورد شیوه درست مصرف دارو ، موارد مصرف و عوارض احتمالی آن اطلاعات مناسبی را در اختیار بیمار قرار می دهد. وجود عوارض جانی برای داروها به خوبی نشان می دهد که حتی در پزشکی نیز قطعیت وجود ندارد و یک دارو ممکن است  بیماری شما را بهبود بخشد و یا با عوارض ناخواسته اش وضعیت شما را بدتر از قبل نماید. اما آیا در این مورد بیماران این قضاوت را قبول دارند که  فردی به آنها بگوید این داور را که پزشک تجویز کرده مصرف نکن چون یک بار من مصرف کردم و سرگیچه گرفتم . پاسخ منفی است اما اگر تعداد قابل توجه  و معنی داری از بیماران مصرف کننده یک دارو دچار  مسمومیت و یا سرگیجه شوند قطعا پزشکان این ادعا که داور مشکل دارد را می پذیرند . به عنوان مثال سال هاست که پنی سیلین به عنوان یک داروی مناسب برای عفونت ها تجویز می شود اما صرف حساسیت داشتن تعداد بسیار محدودی از بیماران به این داور باعث نشده که این دارو از دارخانه ها جمع آوری شود.
اما اگر نگاهی به زندگی خویش بیاندازید در می یابید که چه بسیار انسان هایی هستند که مورد قضاوت های بیرحمانه  جامعه قرار گرفته اند و وجود  یک رفتار یا یک عمل نامناسب در کارنامه زندگی شان باعث شده  که ما به کل انها را  از داروخانه حیات حذف  کنیم.
علت احتمالی اینگونه قضاوت های غیر منصفانه ان است که همه ما تحت تاثیر  منطق صفر و یک ریاضیات قرا گرفته ایم بر اساس این منطق (که در ریاضیات در مقابل منطق فازی قرار می گیرد ) قضایا یا درست اند و یا غلط ، انسان ها یا خوب هستند و یابد ، یا سالم اند یا ناسالم و... و چیزی به عنوان درجه ای از سلامت و یا درجه ای از درستی وجود ندارد .

به این معنی که 90 درصد اعمال یک فرد درست باشد و یا 50 درصد شخصیت فرد سالم باشد و یا یک مدیر از نظر اخلاقی آدم سالمی باشد اما از نظر مدیریتی ناکارامداست  و یا اینکه یک معلم از نظر آموزش دادن بسیار معلم باسوادی است اما از نظر اخلاقی کمی بد اخلاق و تند خو است در ادبیات مرتبط با قضاوت های صفر  یک وجود ندارد . جالب است بدانید که امروزه حتی در بهینه سازی های علم ریاضیات نیز درصدی خطا وجود دارد و در حل برخی مسائل ریاضی دانان از روش های تقریبی که توام باخطا است استفاده می کنند .
اما تفکر سفید و سیاه  همچنان در فرهنگ عمومی جامعه ما حاکم است و مبنای اگر نگویم همه اما اکثر قضاوت های ما است .بد نیست یاد بگیریم بر اساس یک مشاهده قضاوت نکنیم ، با دانستن یک خطا در مورد فردی آن  را به کل شخصیت اخلاقی ، علمی ، مدیریتی آن نسبت ندهیم . یک شنیده بی سند در مورد یک فرد را  اولا نپذیریم و ثانیا به عنوان یک مبلغ متعصب در سطح جامعه منتشر نکنیم ،شخصیت های مختلف یک فرد( اخلاقی و فردی ، خانوادگی ، اجتماعی ، علمی و مدیریتی )  را از هم تفکیک کنیم و اگر نقصی در یکی از انها مشاهده کردیم اولا با این یک مورد  نقص در مورد آن بعد از شخصیت وی قضاوت نکنیم و ثانیا اگر قصد قضاوت و اظهار نظر داریم همه ابعاد شخصیتی وی را زیر سئوال نبریم .
در پایان برای نتیجه گیری بحث مجددا به جملات زیبایی دکتر محمود سریع القلم باز می گردیم ،وی در مورد نتایج حاصل از ترک این عادت غلط فرهنگی چنین می گوید :
" در چنین شرایطی، خبرنگار تلویزیون در مورد برنامه هسته‌ای، نظر راننده تاکسی را نخواهد پرسید. اقتصاد‌دانی که یک مقاله پزشکی را خوانده، خود‌درمانی نخواهد کرد و شیمی‌دانی که هر روز روزنامه‌ها را می‌خواند در مورد آینده اقتصاد ایران و وضعیت سیاسی چین اظهار نظر نخواهد کرد؛ چه سکوتی برقرار می‌شود! و همه به خود و مثبت و منفی برنامه‌های خود می‌پردازند و کمتر سراغ سر در‌آوردن از کارهای دیگران می‌روند؛ غیبت کم می‌شود و تهمت و توهین به حداقل می‌رسد."

 

 

 

 

نظرات   

 
+5 # سعید 1392-11-11 21:15
واقعا استاد به تمام معناست آقای درویشی .... تو دانشگاه ملی ایلام استادم بوده .... با خلاق و حرفه ای نه مثل بعضیا که فقط عقده رو به ارث بردند .....
پاسخ | پاسخ با نقل قول | نقل قول
 
 
+3 # الف 1392-11-12 18:21
ایشان علاوه بر اینکه استادخوبی هستن انسان خوبی هم هستن....
پاسخ | پاسخ با نقل قول | نقل قول
 
 
+3 # پینوکیو 1392-11-13 07:32
عالی بوداستاد.امیدکه یادبگیرم.
پاسخ | پاسخ با نقل قول | نقل قول
 
 
+2 # میم 1392-11-16 12:37
حمود سریع القلم استاد مبرز دانشگاه شهیدبهشتی کتب متعددی درحوزه توسعه و رفتاراجتماعی مردم ایران به نگارش درآوردن .توصیه میکنم کتاب استبدادگرایی ایران درعهدقاجار رو بخونید دوستان . از دکتر درویشی عزیز هم ممنونم. متن خوبی بود
پاسخ | پاسخ با نقل قول | نقل قول
 
 
+1 # جواهری 1392-11-20 13:17
سلام دکترمقاله عالی بود ارزوی موفقیت شما راازخداوند خوهان وخوستارم.
پاسخ | پاسخ با نقل قول | نقل قول
 

اضافه کردن نظر

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
« ویرا » مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
« ویرا » از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

 تبلیغات سايت خبري ويرا

      09120440191

 

 

 

 

 

 

 

 تمام حقوق سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی ویرا با مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد

Template Design:Dima Group