▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌

شنبه 26 آبان 1397 Saturday 17 November 2018 8 ربیع‌الاول 1440

آخرین اخبار سایت

عوامل تاثیرگذار برجذب سرمایه گذار خارجی درمناطق آزادتجاری

عوامل تاثیرگذار برجذب سرمایه گذار خارجی درمناطق آزادتجاریمقاله از ایرج عبدی وحسن تیموری/بررسی عوامل تاثیر گذار بر جذب سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد تجاری و رتبه بندی آنها بر اساس تکنیک AHP


چکیده
این مقاله با هدف بررسی عوامل موثر بر ترغیب سرمایه گذاران در جهت سرمایه گذاری و رتبه بندی آن عوامل در مناطق آزاد تجاری در زمستان 91 به شیوه بررسی میدانی ، مطالعات کتابخانه ای ،مصاحبه و تکنیک فرایند تحلیل تسلسلی داده ها  (AHP )با استفاده از فن  تصمیم گیری گروهی موزون صورت گرفته است . بعد از مصاحبه با مدیران مناطق آزاد ایران سه عامل تضمین بازگشت سرمایه ، قوانین و مقررات حاکم برمناطق آزاد و بازار مناسب برای فروش بعنوان مهمترین عوامل تاثیر گذار  شناسایی و برای رتبه بندی آنها با استفاده از تکنیک AHP  در بین مدیران عالی ،میانی و عملیاتی مناطق آزاد کشور پرسشنامه ای توزیع با در نظر گرفتن این مورد که در تصمیم گیری گروهی موزون وزن سطوح عالی بیشتر از میانی و میانی هم بیشتر از عملیاتی می باشد . بعد از طی نمودن نرمال شدن جداول نتایج رتبه بندی این عوامل بصورت این بود که وجود بازار مناسب برای فروش ، تضمین برگشت سرمایه و وجود قوانین واضح و روشن به ترتیب بیشترین اثر را در جذب سرمایه گذاری خارجی را دارد .
واژهای کلیدی :  مناطق آزاد ،AHP ، سرمایه گذاری خارجی ، قوانین و مقررات ،تضمین بازگشت سرمایه
مقدمه
رویکرد مناطق آزاد تجاری صنعتی د رمقوله جهانی شدن وروابط شمال – جنوب به اهمیت جذب سرمایه گذاری خاجی واستفاده از فاینانس ومنابع مالی خارجی برای ایجاد زیر ساخت ها، تولید وپردازش صادرات برای حضور در بازارهای منطقه ای وبین المللی بر می گردد از ویژگی‌های اساسی مناطق آزاد ، توانایی آنها در جذب سرمایه‌گذاری خارجی است. این موضوع آنچنان حائز اهمیت بوده كه تحقق آن به درستی می‌تواند اهداف اولیه قانون‌گذار را برای ایجاد مناطق آزاد در قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی كشور تامین كند و به ویژه اهداف اقتصادی سند چشم‌انداز توسعه کشور تا سال 1404 را برای رسیدن به جایگاه اول اقتصادی در میان كشورهای منطقه به سرانجام رساند. علاوه بر این ویژگی، جذب سرمایه گذاری خارجی مهم ترین شاخص برای رتبه بندی کشورها در توسعه یافتگی یا نا توسعه یافتگی قلمداد می شود.
امروزه یکی از ابزارهای مناسب در جهت جذب سرمایه گذاری خارجی راه اندازی و تاسیس مناطق آزاد تجاری در کشورهای دارای پتانسیل و زیرساختها مناسب این امر می باشد . سرمایه گذار خارجی همیشه بدنبال سرمایه گذاری در مناطقی است که ضمن اندک بودن ریسک بازگشت سرمایه ، به بازده مورد نظر خود نیز برسند . بخاطر همین موضوع دولتها بدنبال این هستند که به سرمایه گذاران خارجی اطمینان دهند که در این مناطق آنها فارغ از قید و بند مقررات داخلی می توانند به راحتی به فعالیت تجاری خود بپردازند و درصورت تمایل به جابجایی سرمایه خود به مناطق دیگر ضمن تسهیل از مقررات دست و پا گیر خبری نیست .
شناخت چالشها و فرصتها و عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد تجاری ضمن روشن نمودن افق چشم انداز این مناطق ، تصمیم گیریهای بلند مدت را در این مناطق تسهیل و ابزار و راهکارهای توسعه این مناطق را در اختیار دست اندکاران آن قرار می دهد . گذری بر سیاستهای دولتهایی مانند مالزی ،تایلند و تایوان و دیگر دول مرتبط با موضوع نشاندهنده آن است که برای تحقق هدف جذب سرمایه خارجی یکی از بهترین و سریعترین راه ها ایجاد مناطق آزاد تجاری می باشد . هر چند تجربه چند ساله ایران در جذب سرمایه گذاری خارجی در این مناطق همواره با مشکلاتی روبرو بوده است اما انجام کارهای تحقیقاتی ، بازدیدهای میدانی ، بررسی نقاط ضعف و قوت ، شناخت تهدیدها و فرصتها و شناسایی ابزار و عواملی که در جهت ترغیب به امر سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد تجاری می توانند بکار آیند می تواند تا حدودی از مشکلات مذکور کاسته و ضریب اطمینان آن را بالا برد .
موفقیت مناطق آزاد تجاری می تواند باعث گسترش صنعت در جهت توسعه صادرات غیر نفتی ، کسب تجارب در جهت توسعه و تکمیل صنایع داخلی ، اشتغالزایی و بالا رفتن رقابت صحیح در جهت رعایت اصول مهندسی مجدد فرایندهای تجاری شامل کیفیت برتر ، انعطاف پذیری بالا ، خدمات بیشتر و قیمت کمتر  را در بر داشته باشد . لذا دانستن مطالب فوق ضرورت هر چه بیشتر انجام تحقیقات و مطالعات کاربردی را در جهت توسعه مناطق آزاد تجاری را  می طلبد ، چرا که  سرمایه گذار خارجی کم و مشوقها و ابزار دول مختلف برای جذب آنها زیاد و بازار رقابت در جهت جذب این افراد روز به روز سخت تر شده است .
منطقه آزاد تجاری
   منطقه آزاد تجاری طبق تعریف (مجله مناطق آزاد سال 1369 شماره 1 صفحه 39) سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (یونیدو )به عنوان یک محرک در جهت تشویق صادرات صنعتی تلقی می گردد . برداشت جدیدتری از مناطق آزاد غالباً تحت عنوان مناطق پردازش صادرات تلقی می گردد .بانک جهانی در این باره معتقد است : منطقه آزاد تجاری قلمرو معینی است که غالباً در داخل یا در مجاورت یک بندر واقع گردیده است و در آن تجارت با سایر نقاط جهان آزاد و کالاها را می توان بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی از این مناطق خارج ، یا به این مناطق وارد نمود . اما کالاهائی که از این مناطق به داخل کشور میزبان وارد می شود حقوق ورودی مقرر را می پردازند .بدین ترتیب منطقه آزاد پردازش صادرات ، ناحیه ایست که از نظر فیزیکی و یا اداری در خارج از مرزهای گمرکی کشور قرار گرفته و فرض بر آن است که تولیدات آن بمنظور صادرات مورد توجه می باشند . علاوه بر اینها در این مناطق برخی مشوقهای دیگر بمنظور جلب نظر سرمایه گذاران خارجی و زمینه سازی جهت ورود آنها به کار گرفته می شود .
اهداف ایجاد منطقه آزاد
مناطق آزاد یكی از اهرم‌های مهم اقتصادی است كه دولت‌ها با استفاده از آنها سعی در جذب سرمایه‌گذاری خارجی به‌طور مستقل یا مشاركتی با هدف تشویق صادرات و كسب درآمدهای ارزی دارند. در حال حاضر مناطق آزاد به مثابه پلی برای ارتباط و اتصال با اقتصاد جهانی تعبیر می‌شوند، هر چند این پل ارتباطی را باید فراتر از نگرش امروزین آن در كشور دید. این فرا نگریستن به طور قطع مدیرانی توانا، لایق و كارآ را طلب می کند كه بتوانند از مناطق آزاد به عنوان اهرم توسعه استفاده كنند. امروزه، توسعه یك مساله بین‌المللی است، به طوری كه جذب سرمایه‌گذاری خارجی از مهم‌ترین عوامل توسعه به شمار می‌رود. (خلیلی ، 1391،6)
از این رو با جذب سرمایه‌گذاری خارجی و از طریق روش‌های مناسب آن با توجه به موقعیت مناطق آزاد كشور می‌توان نسبت به احداث زیرساخت‌ها و امكانات مورد نیاز اقدام كرد. با توجه به تاكید قانونگذار برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و اهمیت آن در قوانین توسعه اقتصادی كشور از سال 1368 تاكنون، ظرفیت‌های موجود اقتصادی در مناطق آزاد، امكان مناسبی را در مورد جذب سرمایه‌گذاری خارجی فراهم كرده است.
جذب سرمایه‌گذاری خارجی متناسب با نیازهای روز و ضرورت تحقق اهداف قانون برنامه پنجم توسعه و سند چشم‌انداز 20ساله به منظور افزایش كارآیی قابل‌توجه است.
با توجه به ماده 111 قانون برنامه پنجم توسعه موضوع جذب سرمایه‌گذاری خارجی در مناطق آزاد باید متضمن فعالیت‌های سازمان سرمایه‌گذاری و كمك‌های اقتصادی و فنی ایران باشد ، برای تحقق و تقویت جذب سرمایه‌گذاری خارجی در مناطق آزاد، می‌توان با ایجاد و تحكیم ارتباط با این سازمان كه متولی جذب سرمایه‌گذاری خارجی در كشور است، به نقش موثر و مهم مناطق آزاد در به فعلیت درآوردن ظرفیت‌های اقتصادی مناطق آزاد توجه كرد.
ایجاد منطقه آزاد از جمله ابزاری توسعه اقتصادی است که در صورت موفقیت می تواند دستاورد زیادی برای کشورهای در حال توسعه داشته باشد .از این رو اهداف اصلی تاسیس مناطق آزاد به شرح ذیل قابل بررسی می باشند : (شاکری،8،1391)
•    تامین کمبودهای توسعه اقتصاد ملی ؛
•    بهره گیری از مزایا و امکانات و پتانسیل ها ،برتری نسبی اقتصاد ملی ؛
•    برقراری ارتباط منظم بین اقتصاد ملی و اقتصاد جهانی؛و
•    اتصال تدریجی اقتصاد ملی به اقتصاد جهانی
مشوقهای جلب سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد
کشورهای ایجاد کننده مناطق آزاد برای نیل به هدف تعیین شده مناطق آزاد و جلب سرمایه گذاران خارجی در جهت سرمایه گذاری در مناطق مذور از ابزارهای تشویقی مختلفی مانند موارد ذیل استفاده می نمایند (میلان ،1997،5):
•    واگذاری و اجاره زمین به بهای کم؛
•    اعطای انواع بخشودگی و امتیازات مالی ؛
•    حذف حقوق ورودی کالاها و رفع موانع تعرفه ای و غیر تعرفه ای ؛و
•    سپردن تضمین های لازم در جهت بازگشت اصل و سود سرمایه خارجی و یا جابجایی آن.
منطقه آزاد و توسعه صنعت ،صادرات
جذب سرمایه خارجی ناشی از صادرات ،رقابتی بسیار سخت در سرتاسر جهان است ، این امر بویژه در مورد سرمایه گذاری با کیفیت مطلوب صادق است . یک منطقه آزاد در مراحل اولیه توسعه به بهبود تصویر یک کشور از دیدگاه سرمایه گذاری خارجی یار می کند .(خلیلی ،1391، 3)
اختصاص یک ناحیه به منطقه آزاد به خودی خود ، ناحیه ای را برای صنعت صادرات جذاب نمی کند . باید شرایط سیاسی برای جذب سرمایه خارجی موجود باشد ، در غیر این صورت سرمایه گذاری از کیفیتی پایینتر از حد انتظار برخوردار شده و یا بدتر از آن ، که در این راستا ملاحظات کلیدی لازم عبارتند از :
1.    ثبات سیاسی و امنیت اقتصادی
برای اکثر سرمایه گذاران این مسئله مهم است . اساساً آنچه سرمایه گذاران در پی آن هستند ، اول یک سیاست اقتصادی مداوم مبتنی بر تشکیلات اقتصادی خصوصی ،سرمایه گذاری خارجی و توسعه صادرات و در ثانی محیطی با ثبات از نظر سیاسی می باشد .
2.    تسهیلات حمل و نقل و ارتباطی خوب
برای بیشتر صنایع منطقه آزاد وجود تسهیلات حمل و نقل و ارتباطات هوایی خوب و بسیار مهم می باشد . این به معنی ظرفیت حمل هوایی متناسب و ارائه خدمات در تمام مسیرهای اصلی می باشد .
3.    محیط فیزیکی خوب
بیشتر سرمایه گذاران ، شرکت های داخلی و بین المللی هستند که هماره دنبال محیطی عاری از آلودگی با رعایت استانداردهای خوب و مناسب برنامه ریزی فیزیکی هستند .
4.    زیر بنای قابل اطمینان
وجود منابع آب ، برق و دیگر تسهیلات زیربنائی از اهمیت ویژه ای برخودار می باشند .
5.    دسترسی به بازار
دسترسی ترجیحی به یک بازار مهم و اصلی ، امتیازی بزرگ در جهت جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی می باشد .
6.    خدمات حمایتی
خدماتی نظیر بانکداری ، خدمات اداری حمل و نقل و اگر منطقه ای بدنبال فعالیتهای الکترونیکی و مهندسی فوق تخصصی است ، وجود تهیه کنندگان قطعات مرغوب و باکیفیت در کمترین زمان ممکن یک امتیاز اساسی به حساب می آید .
7.    هزینه و بازدهی نیروی کار و دامنه مهارتها بیش از عوامل دیگر تعیین کننده نوع صنعتی است که جذب منطقه آزاد می شود . کشورهایی مانند مالزی و چین امروزه با داشتن قابلیت فوق بعنوان مهمترین مرکز تولید برندهای معتبر دنیا گشته است .
8.    سازماندهی خوب
وجود سازمانی که در اولاً با تقاضاهای سرمایه گذاران برخوردی مناسب دارد و در ثانی زمانی که تقاضاهای سرمایه گذاران پذیرفته شد ، در مرحله تاسیس و راه اندازی با آنها همکاری می کند ، از اهمیت ویژه ای برخوردار است .
9.    محیط شهری توسعه یافته
اگر یک منطقه آزاد در صدد جذب صنعت سبک با کیفیت بالا و پرسنل غیر بومی است ، باید دارای محیط شهری توسعه یافته ای باشد .
10.    صنعت موجود
وجود بخش معینی از صنعت توسعه یافته که از قبل در منطقه آزاد و یا در نزدیکی آن ایجاد شده است . امتیازی برای کارخانه در دست تاسیس و کشور میزبان به حساب می آید .
روش پژوهش

با توجه به نوع موضوع و اهداف آن از روش توصیفی تحلیلی در این تحقیق استفاده شده است . بعد از پایان مطالعات کتابخانه ای و جمع آوری مطالب مرتبط و مفید با موضوع ، با انجام مصاحبه با مدیران مناطق آزاد کشور و افراد مرتبط با موضوع عوامل موثر در جذب سرمایه گذاری خارجی شناسایی و سه عامل تضمین بازگشت سرمایه ، قوانین و مقررات حاکم و بازار مناسب از بیشترین فراوانی عوامل در مصاحبه های صورت برخوردار بودند . بعد از آن پرسشنامه ای با در نظر گرفتن استفاده از  شیوه فرایند تحلیل تسلسلی داده (AHP) تنظیم و با مشاوره با صاحبنظران تکنیک مذکور در بین 12 نفر از مدیران عالی ، میانی و عملیاتی مناطق آزاد ایران به صورت هر سطح 4 پرسشنامه با در نظر گرفتن طیفی 9 قسمتی از یکسان تا کاملاً ارجحیت (در جهت انجام مقایسات زوجی )توزیع گردید . با توجه به تفاوت سطوح مدیریتی جامع آماری از لحاظ درجه و وزن  از بین شیوه های AHP  از شیوه تصمیم گیری گروهی موزون  برای رتبه بندی عوامل سه گانه فوق استفاده شده است . به این صورت که وزن سطح عالی 4 ، میانی 3 ، عملیاتی 2 و بعد از انجام مقایسات زوجی اقدام به یک کاسه نمودن و نرمال نمودن جداول صورت گرفته است و نتایج براساس درصد بدست آمده رتبه بندی گشته اند . (ال ساعتی،88،1378)

تعیین رتبه بندی متغیرهای اثر گذار بر جذب سرمایه خارجی

بعد از مصاحبه های صورت گرفته با مدیران و افراد مرتبط با موضوع عوامل زیادی بعنوان تاثیر گذار در امر جذب سرمایه گذاری خارجی در مناطق آزاد معرفی ، که سه عامل زیر از بیشترین فراوانی برخوردار و مبنای تکنیک AHP در جهت رتبه بندی قرار گرفتند :

1.       تضمین برگشت اصل و سود سرمایه گذاری

2.       قوانین و مقررات واضح و روشن

3.       بازار مناسب برای فروش

با توجه به اینکه جامع آماری ما  خود از لحاظ درجه و وزن متفاوت بودند برای یک کاسه کردن نظرات از روش میانگین موزون استفاده شده است . در مرحله اول ماتریس هر سه عامل از سوی هر سطح و بصورت جداگانه تشکیل ، و در مرحله بعد هر سه ماتریس به روش میانگین موزون به شرح ذیل یک کاسه گردید:


جدول شماره 1 ماتریس یک کاسه شده مقایسه تاثیر عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی از دید مدیران عالی

ضریب اولویت

قوانین و مقررات

بازار فروش

 مناسب

تضمین برگشت سرمایه

 

مدیران عالی

23.

28.

20.

22.

تضمین برگشت

 سرمایه

62.

57.

63.

66.

بازار فروش

مناسب

15.

15.

17.

12.

قوانین و

مقررات

 

 

با توجه به جدول شماره یک از دید مدیران عالی بازار مناسب برای فروش از ضریب اولویت بالاتری نسبت به دو عامل دیگر برخوردار است .

 

جدول شماره 2 ماتریس یک کاسه شده مقایسه تاثیر عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی از دید مدیران میانی

 

ضریب اولویت

قوانین و مقررات

بازار فروش

 مناسب

تضمین برگشت سرمایه

 

مدیران میانی

63.

50.

76.

63.

تضمین برگشت

 سرمایه

23.

33.

19.

16.

بازار فروش

مناسب

14.

12.

05.

21.

قوانین و

مقررات

 

با توجه به جدول شماره 2 از دید مدیران میانی تضمین برگشت سرمایه از ضریب اولویت بالاتری نسبت به دو عامل دیگر برخوردار است .

 

جدول شماره 3 ماتریس یک کاسه شده  مقایسه تاثیر عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی از دید مدیران عملیاتی

ضریب اولویت

قوانین و مقررات

بازار فروش

 مناسب

تضمین برگشت سرمایه

 

مدیران عملیاتی

 

29.

 

70.

 

05.

 

12.

تضمین برگشت

 سرمایه

 

42.

 

12.

 

31.

 

84.

بازار فروش

مناسب

 

29.

 

18.

 

64.

 

04.

قوانین و

مقررات

با توجه به جدول شماره 3 از دید مدیران عملیاتی بازار فروش مناسب از ضریب اولویت بالاتری نسبت به دو عامل دیگر برخوردار است

 

جدول شماره 4 ماتریس یک کاسه شده  مقایسه تاثیر عوامل موثر بر جذب سرمایه گذاری خارجی از دید کلیه سطوح

ضریب اولویت

قوانین و مقررات

بازار فروش

 مناسب

تضمین برگشت سرمایه

عالی ،میانی ،عملیاتی

37.

48.

30.

33.

تضمین برگشت

 سرمایه

45.

35.

47.

54.

بازار فروش

مناسب

18.

17.

23.

13.

قوانین و

مقررات

 

 

 

 

 

 

1.        ال ساعتی ،توماس ، 1378، تصمیم سازی برای مدیران،توفیق،علی اصغر،تهران،انتشارات مدیریت صنعتی

2.        قدسی پور ، حسن،فرایند تحلیل سلسله مراتبی ( AHP )تهران،دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک)

3.        خلیلی،عبدالرسول،1391،اهداف راهبردی مناطق آزاد و حرکت بسوی آینده ،اینترنتی به آدرس http://www.freezones.ir/Default.aspx?tabid=346&articleType=ArticleView&articleId=1083

4.       خلیلی ،عبدالرسول،1391، جذب سرمایه‌گذاری خارجی راهبرد اساسی      برای توسعه مناطق آزاد ،پایگاه خبری حمل و نقل

5.      شاکری ،عباس ،سلیمی ، فریدون ،1391،عوامل موثر برجذب سرمایه گذاری در منطقه آزاد چابهار و رتبه بندی آنها، جهاد دانشگاهی،تهران

6.      Emilion Milian ,Free Exports ,Free Trade Zones Golalek Gate University,(1997)

 

 

ایرج عبدی:ذیحساب گمرکات استان ایلام

حسن تیموری:معاون گمرکات استان ایلام


 

 

اضافه کردن نظر

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
« ویرا » مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
« ویرا » از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

 تبلیغات سايت خبري ويرا

      09120440191

 

 

 

 

 

 

 

 تمام حقوق سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی ویرا با مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد

Template Design:Dima Group