▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌

چهارشنبه 25 مهر 1397 Wednesday 17 October 2018 6 صفر 1440

آخرین اخبار سایت

بررسي آخرين وضعيت سوريه/بيم ها و اميدها

شيلان خاكي

شیلان خاکي*خاورمیانه ­ای که در سال 1916میلادی بر اساس معاهده "سایکس پیکو" تشکیل شد، اکنون هزاره سوم میلادی را در حالی آغاز کرده که سهم بالایی از بحران های عمومی این هزاره را یدک می­کشد، در این میان وضعیت مناطق کُردنشین یکی از بحران­های پرتلفات منطقه می­باشد که کُردها در راستای دستیابی به خواسته‌های دمکراتیک و موجه خود نقش آفرینی می­کنند، امروزه با توجه به تحولات و بحران­های موجود در مناطق کُردنشین، مسئله کُردها در خاورمیانه، وجهه ­ی بین المللی پیدا کرده است.

سوریه یکی از کشورهایی است که در منطقه­ ی خاورمیانه از اهمیت ژئوپلتیک ویژه­ای برخوردار است. گذرگاهی بودن سوریه در نقطه‌ی اتصال سه قاره‌ی آسیا، اروپا و آفریقا، این کشور را معرض رقابت‌ها قرار داده است. تاپیش ازجنگ داخلی سوریه، نظام این کشوردراوج اقتدار بودو مسئله کُرد به هیچ وجه جزو مؤلفه­های کلیدی این کشورمحسوب نمی­شد، اما با آغاز جنگ داخلی درسوریه، اقتدار حاکمیتی این دولت فروریخت و کُردهای این کشور مجال جبران کاستی­های گذشته را یافتند و به میدان آمدند، در واقع در پی بحران سوریه و شعله ور شدن جنگ داخلی در این کشور، کُردهای این منطقه که نه دل خوشی از حکومت بشار اسد داشتند، که سالها هویت آنها را انکار کرده بود، امیدی هم به اپوزیسیون نبسته بودند که با اصرار در هویت زدایی از کُردهای سوریه حتی حاضر نبود نام کشور پس از تحولات اخیر از "جمهوری عربی سوریه" به "جمهوری سوریه" تغییر دهد، به این ترتیب کُردهای سوریه با فاصله­گیری از دو طرف درگیر در جنگ داخلی، راه  مستقل خود را برگزیدند و با فرورفتن سوریه به ورطه جنگ داخلی در سال 2011م کُردهای این کشور موفق شدند بدون کوچکترین عملیات و تظاهراتی کنترل بخش مهمی از مناطق کُردنشین سوریه را به دست گیرند و در نهایت در سال 2012م طی نشستی در اربیل پایتخت اقلیم کُردستان عراق، با صدور بیانیه ­ای با عنوان "بیانیه­ ی جبهه متحد احزاب کُردستانی سوریه" نقشه راه آینده مناطق تحت کنترل خود را تشریح نمودند و در آخر به موازات شروع کنفراس "ژنو2" علی­رغم عدم توافق اپوزسیون سوریه در پذیرش نمایندگان مناطق خودمختار، مناطق خودمختار کردستان سوریه به طور رسمی اعلام خودمختاری کردند و کانتون سه گانه(جزیره یا قامیشلو ، عفرین و کوبانی) را تشکیل دادند.

بعد از سپری شدن ۱۷ ماه از تحولات سوریه، کُردهای این کشور تنها گروهی بودند که با کمترین هزینه از دولت اسد امتیازگیری کردند. کمتر زمانی از حرکت‌های اعتراضی مردم سوریه نگذشته بود که اسد با اذعان به کاستی‌ها و ضرورت ایجاد اصلاحات، بعد از نزدیک به نیم قرن تابعیت سوری را به کُردها اعطا کرد. همانطور که ذکر شد اکنون کُردها با ایجاد یک حکومت نیمه خودمختار در مناطق شمال شرقی قدم دیگری برای رسیدن به ایده‌آل‌های خود برداشته‌اند. با این حال کُردهای سوریه نه امید چندانی به مخالفین اسد دارند و نه مانند متحدی در کنار اسد ایستاده یا خواهند ایستاد.

امتیازدهی اسد به کُردها به نظر یک اقدام تاکتیکی بوده است، اقدامی که مورد حمایت متحدین منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دولت اسد نیز بوده است. اما این وضع کُردها تا پایان بحران ادامه دارد و پایدار نخواهد بود. چه بشار اسد بتواند بر رقبایش پیروز شود و چه مخالفین مسلح بتوانند نظام را جابه‌جا کنند در هر دو صورت به نظر می‌رسد روند خود مختاری در کُردستان سوریه به صورتی که در عراق برای کُردها مهیا شد، در موقعیت کنونی فعلاً فراهم نیست اما عقبگردی به گذشته نیز نخواد داشت.

با این حال به نظر می‌رسد با توجه به امتیازاتی که دولت کنونی سوریه به کُردها داده است، باقی ماندن نظام اسد بیش‌تر به نفع کُردها است و روی کار آمدن مخالفان اسد می‌تواند خطراتی برای کُردها داشته باشد. کُردهای سوریه در حال حاضر گزینه مطلوبی را در چشم‌انداز آتی سوریه ندارند. در شرایط کنونی باتوجه به مشکلات و موانع ساختاری کُردها نمی‌توانند به ایده‌آل ذهنی خود یعنی یک منطقه فدرالی و وضع منسجم اداری و سیاسی در سوریه دست پیدا کنند.

همان‌طور که اشاره شد در شرایط فعلی باقی ماندن نظام اسد بیش‌تر به نفع کُردها است اما تضمینی وجود ندارد که در صورت باقی ماندن نظام اسد به امتیازدهی خود به کردها استمرار ببخشد. اکنون ما شاهد این هستیم که تنها کنترل چهار شهر کوچک کُردی به کُردها داده شده است و شهرهای بزرگی مثل حسکه که منطقه ای کُردنشین است هنوز(2015میلادی) در دست نیروهای ارتش سوریه است. کُردها برای اسد برگی هستند که باعث کندی حرکت مخالفین مسلح و اختلال در کمک‌رسانی عملیاتی توسط قدرت‌ها و کشورهای فرامنطقه‌ای از ترکیه به خاک ترکیه خواهد شد، اما به‌طور کل وضع کُردهای سوریه از آنچه تا پیش از این بود بهتر شده است. هرچند نوعی همکاری و هماهنگی بین نظام بشار اسد و کُردها دیده می‌شود اما این امر به صورت رسمی اعلام نشده است. بعد از تغییر دیگاه بشار اسد نسبت به کُردهای سوریه، آنان شرایط جدیدی را تجربه می­کنند. اعلام پی­درپی تشکیل دولت­های وابسته به پ.ک.ک در سه منطقه­ی کُردنشین سوریه یکی از مهمترین اتفاقات سیاسی و میدانی سوریه است.

باتوجه به چالش­ها و موانع ساختاری داخلی و خارجی موجود و نیز نقش تاثیرگذار بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای در بحران­های سوریه، آیا تشکیل اقلیم کُردی در این کشور ممکن خواهد بود؟ علی­رغم تشکیل کانتون سه­گانه(قامیشلو ، عفرین وکوبانی) و با توجه به موانع ساختاری داخلی و خارجی و نقش موثر بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای تشکیل اقلیم کُردی درسوریه در وضعیت کنونی مبهم است اما در عین حال بازگشت به وضعیت قبل از2010میلادی هم به دور از انتظار است.

مهمترین چالش و موانع ساختاری در تشکیل اقلیم کُردی در کُردستان سوربه را می­توان گسست و نداشتن پیوستگی جغرافیایی شهرهای کُردنشین سوریه، اختلافات داخلی احزاب کُردی سوریه، عدم وجود سند بین­المللی مکتوب همانند قطعنامه 688 و ایجاد منطقه­ی حایل و پروازممنوع و مخالفت و عدم حمایت بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای و... ذکر کرد.

کُردهای سوریه از یک سو با پراکندگی جغرافیایی مواجه اند،آنان همچون کُردهای عراق و ترکیه دارای یک محدوده جغرافیایی متصل نیستند، بلکه در شمال، شرق و غرب ناحیه شمالی سوریه در سه بخش مجزا پراکنده شده اند که در بینشان اقوام عرب ساکن هستند، این پراکندگی جغرافیایی باعث می­شود کردها از یک سو نتواننند با چالش های خارجی و تهدیدات نظامی با تمام قوا مقابله کنند و از سوی دیگر خطر اختلافات داخلی را بین آنان افزایش می دهد.

علاوه بر این کُردهای سوریه با چالش های خارجی هم روبرو هستند، تاکنون ترکیه خودگردانی آنان را به رسمیت نشناخته و حتی آن را تهدیدی علیه خود تلقی می کنند، در بغداد نیز اجماعی بر سر تهدید یا فرصت بودن توسعه قلمرو کُردی در منطقه وجود ندارد. دیگر چالش پیش روی کُردهای سوریه، مسئله اختلافات داخلی و تعدد احزاب است،با وجود اینکه کُردهای سوریه کمترین جمعیت کُردهای منطقه را دارند اما بتوان آنان را صاحب بیشترین تعدد احزاب کُرد دانست.

با توجه به وجود منابع طبیعی غنی مناطق کُردنشین سوریه از جمله( ذخایر غنی نفت، ذخایر گازی، منابع عظیم آب و کشاورزی غنی) این منطقه پتانسیل اولیه تشکیل اقلیم کُردی را دارا است. بنابر گزارش شبکه تلویزیونی «العربیه» در مورد ظرفیت های اقتصادی مناطق کُردنشین سوریه، این مناطق از ذخایر غنی نفت برخوردار است، به طوری که در حال حاضر می تواند روزانه ۲۵۰ هزار بشکه نفت تولید کند، علاوه بر این مقادیر زیادی ذخایر گازی برخوردار است. میزان تولید نفت در این منطقه از نصف کل تولید نفت سوریه، تا قبل از آغاز اعتراضات، بیشتر بوده است و همچنین نفت موجود در بخش" ریمیلان" در منطقه ی "جزیره" بیشتر از کل ذخائر نفتی موجود در سوریه است و دارای همان ظرفیت استخراج نفت " کرکوک" عراق است. یعنی ميزان ذخاير نفتي سوريه بين دو تا سه‌ميليارد بشکه و ميزان منابع ذخيره‌ی گاز نيز ٢٤١ميلياردمترمکعب تخمین زده می‌شود که بخش عمده‌ی اين منابع در مناطق کُردنشين این کشور واقع شده‌اند.          

علاوه بر اینها کُردستان سوریه از منابع عظیم آب برخوردار است واضح است کم آبی در خاورمیانه آب را به یک منبع طبیعی بسیار پرارزش مبدل ساخته است. در کُردستان سوریه ده سد بزرگ با مجموع گنجایش ۳۰۰ میلیون متر مکعب آب و هشت رودخانه که یکی از آنها رود فرات می باشد، موجود است.محصولات آبزی این منطقه ۵۵ درصد کل محصولات آبزی سوریه را شامل می شود.

کُردستان سوریه در بخش کشاورزی هم غنی می باشد، سطح زیر کشت در کُردستان سوریه مجموعا ۱۸ هزار کیلومتر مربع است. به این ترتیب هجده هزار کیلومتر مربع از کل ۲۴ هزار کیلومتر مربع این منطقه را اراضی قابل کشت تشکیل می دهد. میزان تولید گندم این منطقه سالانه ۱.۴ میلیون تن می باشد که ۳۷ درصد کل تولید گندم سوریه است. کُردستان سوریه سالانه ۲۷۳ هزار تن پنیه تولید می کند که ۳۹ درصد تولید کل سوریه را شامل می شود .همچنین ۱۵ میلیون اصله درخت زیتون در این منطقه وجود دارد که شامل ۲۳ درصد کل درختان زیتون در سراسر سوریه است.به طور کلی این منطقه به تنهایی ۴۵ درصد کل تولیدات کشاورزی سوریه را تامین می کند.

به طور کلی بنابر گزارش شبکه تلویزیونی «العربیه» مجموع درآمد سالانه این منطقه بالغ بر ۱۰.۸ میلیارد دلار می باشد که برابر با نصف کل بودجه سوریه در سال 2013میلادی است.

هدف از این نوشتار امکان سنجی و بررسی موانع ساختاری بر سر تشکیل کانتون خودمختاری کُردستان سوریه بوده و با واکاوی موانع ساختاری داخلی و خارجی بر سر راه تشکیل اقلیم کُردی در کُردستان سوریه به این نتیجه می­رسیم که در شرایط کنونی تشکیل اقلیم کُردی درسوریه در وضعیتی مبهم است، اما در مورد تصویر آتی خاورمیانه دشوار می‌توان سخن گفت زیرا که در خاورمیانه همواره متغیرهای غیرقابل پیش‌بینی وجود دارد که در هر زمان می‌تواند معادله منطقه را به گونه‌ای دیگر رقم بزند، واضح است که منطقه خاورمیانه در مرحله‌ گذار به دموکراسی می‌باشد و می‌توان با توجه به تحولات پنج سال گذشته، ظهور و بروز خاورمیانه‌ای با مختصات متفاوت از گذشته را تصور نمود، اما از وضعیت نواحی کُردنشین کشورهای مذکور هم اکنون می­توان یک نتیجه جدی و قطعی گرفت و آن اینکه این وضعیت و شرایط نواحی هیچ گاه به حالت پیش از 2010میلادی باز نمی­گردد، ازسوی دیگر سوریه پس ازجنگ داخلی نیز آنچنان فرسوده خواهد بودکه توانایی یک ماجراجویی دیگر را نخواهد داشت پس همانطور که تشکیل اقلیم کُردی درسوریه در وضعیت کنونی و با توجه به چالش­های موجود مبهم است، در عین حال بازگشت کُردها به وضعیت قبل از2010میلادی هم به دور از انتظار است، همچنین در سه وضعیتی که ممکن است آینده سوریه با آن مواجه شود، کُردهای این کشور بیشترین دستاورد را خواهند داشت.

سوریه در آینده ممکن است با پیروزی مخالفان، پیروزی حکومت و یا ادامه وضعیت جنگ داخلی و ناآرامی فعلی روبرو شود که در هر سه وضعیت، کُردهای سوریه از جایگاه برتر برخوردار خواهد بود زیرا خارج کردن مناطق کُردنشین سوریه از کنترل احزاب کُردی اقدامی غیرممکن خواهد بود، زیرا که تاریخ این مناطق در تداوم گذشته نیست بلکه درگذار به دموکراسی است و دموکراسی آنقدر در جامعه بشری دارای اهمیت است که حتی غیردموکرات­ ترین حکومت­ها هم آشکارا به مخالفت با آن نمی­پردازند.

مدیر مسئول ماهنامه ژیلوان*

اضافه کردن نظر

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
« ویرا » مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
« ویرا » از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

 تبلیغات سايت خبري ويرا

      09120440191

 

 

 

 

 

 

 

 تمام حقوق سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی ویرا با مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد

Template Design:Dima Group