▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌

يكشنبه 27 آبان 1397 Sunday 18 November 2018 9 ربیع‌الاول 1440

آخرین اخبار سایت

مسلح اما بی فشنگ!!

چرا در مطبوعات ایلام نقد نیست؟

سايت خبري ويراسايت ويرا- در دولت کنونی، استاندار ایلام آقای مروارید و تیم دولت در حاشیه امنیت کاملی از طرف رسانه ها قرار گرفته اند آنهم در حالیکه یکی از ضعیف ترین عملکردهای آقای مروارید، با توجه به انتظارات اولیه، در زمینه وضعیت مطبوعات استان بوده است

شمس‌الدين رستمي - سايت خبري ويرا-

مقدمه:

انتقاد صحیح قوی ترین اهرم رسانه ها در انجام رسالت خطیر خویش در یک جامعه مدنی است، امروزه در وفور ابزارهای خدمات رسان اطلاعاتی چون رادیو، تلویزیون، ماهواره، اینترنت و در سالهای اخیر تلفن همراه و شبکه های مجازی، رسانه ها و خصوصاً مطبوعات ضرورت وجودی خود را جهت کارکردهای اطلاع رسانی، سرگرمی و دانش افزایی از دست داده اند، اصلی ترین دلیل بقای کنونی مطبوعات رسالت شان جهت نظارت بر امور است که در قالب نقد سازنده تبلور می یابد و بدون این مهم می توان مطبوعات را کاغذ پاره های بی خاصیت نامید یا همانطور که قبلاً در یادداشتی کوتاه ذکر شده بود " اهالی مطبوعات؛ اسلحه دارانی با خشاب خالی!".

در همین راستا چندی پیش میزگردی در خبرگزاری ایسنا با عنوان " بررسی دلایل کمرنگ شدن نگاه انتقادی در رسانه های ایلام" برگزار گردید که بنا به اهمیت موضوع بر آن شدیم به اختصار به واکاوی عوامل موثر در این شرایط بپردازیم.

قبل از هر چیز باید دانست اوج قدرت رسانه ها تنها در یک نظام مردمسالاری (دمکراسی) به ظهور می رسد، در مردمسالاری، ملت و افکار عمومی قویترین اهرم تصمیم گیری ست و مطبوعات نیز مهندسی این افکار عمومی را در دست دارند، رسانه ها نمایندگان مستقل مردم هستند که بخاطر عدم وابستگی به مسئولین یک نظام واهمه ای از انتقاد ندارند، مطبوعات نمایندگانی هستند که بر کار هر سه قوه ( یا رکن) نظارت دارند و به همین دلیل در کنار سه قوه مقننه، قضاییه و مجریه بعنوان رکن چهارم (قوه چهارم) نامیده می شوند و به نمایندگی از ملت بر عملکرد هر سه قوه دیگر نظارت دارند.

در مواجهه با سوء عملکردهای دیگر رکن ها، قدرت رسانه ها بعنوان رکن چهارم در قالب نقد تبلور می یابد و به همین دلیل می توان گفت یک رسانه بدون نقد یک شیر بی دندان است.

در انقلاب نوپای ایران که برپایه مردمسالاری دینی شکل گرفته تا نهادینه شدن دموکراسی و رسیدن به این مرحله راهی دراز در پیش است که در طی آن هم سیاستگذاری رسانه ای نظام و هم اهالی مطبوعات می بایست به بلوغ برسند اما ناگزیر این راه پر از آزمون و خطاست.

قوانین آزادی مطبوعات در ایران از طرفی از بیانیه آزادی بیان منشور سازمان ملل تبعیت می کند (با خطوط قرمز: اسلام – منافع ملی نظام – حقوق عمومی و خصوصی) و از طرف دیگر جایی برای تفسیر گذاشته است، چه بسا قاضی یک انتقاد را هم می تواند خدمت به نظام هم متعارض با منافع ملی تعبیر و تفسیر نماید و...

چنین احتمالاتی ترسی همیشگی از متهم شدن به معاندت با اسلام، نظام و یا شکایت اشخاص حقیقی و حقوقی را در عمق افکار اهالی مطبوعات برجای گذاشته و در نتیجه نسبت به هرگونه انتقاد مصلحت بینی دارند. در واقع مشکل مطبوعات ایران بیش از آنکه سانسور باشد خودسانسوری است!

متاسفانه کلمه "نقد" در جامعه کنونی ایران بیشتر دارای بار منفی است (معادل تخریب) در حالی که باید بعنوان موهبتی پذیرفته می شد.

حال با در نظر گیری مبحث کمرنگ شدن انتقاد در رسانه های ایلام، می توان گفت مقداری از این شرایط انعکاسی از وضعیت موجود در سطح ملی ست و مقداری هم منشا استانی دارد.

در سطح ملی؛

دهه اول انقلاب کشور در کوران جنگ قرار داشت و دهه دوم یعنی دوران سازندگی نیز چندان کار خاصی برای مطبوعات صورت نگرفت و حتی محدودیتهای زیادی هم وجود داشت.

در ایران اوج رونق مطبوعات دوران اصلاحات و البته چند صباحي در دوران دولت عدالت محور بود که تقویت جایگاه و نقش رسانه ها در آن نقشی محوری داشت، بعد از آن مطبوعات دوره افول را آغاز نمودند، حتی در چند ساله اخیر نیز در دولت اعتدال مطبوعات گرچه فعال تر اما هنوز در رکود بسر می برند.

از این جنبه می توان همزمانی رونق مطبوعات ایلام از اواسط دهه 70 تا اواسط دهه 80 و به همین ترتیب رکود فعلی را تابعی از وضعیت کلی در سطح ملی دانست، البته مطبوعات محلی داستانی فارغ از نشریات سراسری دارند.

در سطح استانی اما؛

می توان در ابتدا نگاهی انداخت به تاریخچه مطبوعات محلی ایلام و شاغلین این حوزه.

جامعه اولیه خبرنگاری ایلام حول محور مطبوعات محلی در اواسط دهه 70 شکل گرفت.

ابتدای امر اهالی ادبیات وارد این مقوله شده بودند و با افزوده شدن دیگران، جماعتی گرد مطبوعات مکتوب محلی پدید آمدند، این جماعت اولیه پرشور (20 تا 40 نفر) به واسطه تعداد کم نشریات و نیز ناشناخته بودن کار خبرنگاری برای دیگران تقریباً تا یک دهه بطور اختصاصی اهالی مطبوعات ایلام بودند.

از اواسط دهه 70 همزمان با دوره رونق کلی مطبوعات این جماعت شور و هیجان خاصی برای کار داشتند، بطوری که از آن دوره بعنوان شاخص ترین برهه مطبوعات ایلام نام می برند.

در چرایی رونق در آن دوران، می توان گفت سیاست های دولت نقش اصلی را داشت چون به حمایت های مالی نشریات می پرداخت و از شکایات دولتی جلوگیری و در دادگاه های حقوقی نیز مدافع آزادی بیان در مطبوعات بوده و به افکار عمومی بها می داد، وضعیتی پدید آمده بود که مدیران و مسئولین از انتقادات مطبوعات مبرا نبودند و عملکردشان زیر تیغ نقد رسانه بود و ناگزیر به برگزاری نشست های خبری و ارائه عملکرد و جوابگویی به رسانه ها اهتمام می ورزیدند و کلاً اینکه فضای کار روزنامه نگاری ایجاد شده بود.

دوران افول اما از اواسط دهه 80 به تدریج در سطح ملی آغاز شده بود که به 2 دلیل عمده در سطح استان ایلام سرعتی مضاعف یافت؛

اول) صدور مجوزهای متعدد توسط وزارت ارشاد و ورود نشریات و مطبوعاتیون جدید به بازار رقابت

دوم) کاهش منابع مالی هم در نتیجه سیاست های دولت وقت، هم در نتیجه نبود بخش خصوصی و تقسیم منابع اندک بین نشریات متعدد.

هم اکنون نیز با ورود فله ای نسل جدید مطبوعاتی ها (بدون تخصص یا گذر از فیلتری خاص یا گزینش)، میانگین سنی پایین تر آمده و ترکیب جنسیتی نیز با ورود خانم ها تغییر فراوان داشته است که این دو عامل همزمان با حضور کمرنگ پیشکسوتان، وزن و وجاهت و در نتیجه قدرت چانه زنی مطبوعات را پایین تر آورده است، بطوری که در معادلات جاری در سطح استان جایگاهی ندارند.

حال بصورت مختصر می توان برخی مشکلات عمده چرایی کمرنگ شدن انتقاد در مطبوعات استان در دوره کنونی را نام برد:

1. وابستگی به منابع دولتی در نبود بخش خصوصی (انتقاد باعث قطع و عدم همکاری نهاد مربوطه می شود)

2. ترس از مسائل حقوقی و سیاسی و تبعات شکایات (بدلیل ناآشنایی با قانون مطبوعات و مصلحت بینی خبرنگاران)

3. حالت انتظار و رکود موجود در همه صنوف ( فضای حاکم جامعه و کشور که مسری است )

4. تعصبات حزبی،پیوندهای خانوادگی، حتی هم قبیله گی یا رابطه دوستانه اهالی رسانه ها با مدیران کل، معاونین، روابط عمومی ها یا کارمندان یک سازمان ( این مهم در استان کوچک و سنتی ایلام مانعی مهم جهت نقد است)

5. مشاهده عدم تاثیرگذاری انتقادات سابق ( موجب دلزدگی اندک منتقدین شده است)

6. ضعف سواد روزنامه نگاری (فنی، حقوقی) اهالی رسانه و اکتفا به مهارت های تجربی.

7. عدم تفکیک نقد سازنده با تخریب (معمولاً نقدهای کنونی شبیه تسویه حساب اند! و اثری معکوس بر قدرت نمایی مطبوعات دارند)

8. عدم اشراف کامل علمی خبرنگاران به موضوعات مورد نقد و نداشتن منابع اطلاعاتی موثق و فنی در خصوص موارد مطروحه در انتقادات.

چند نکته فرعی اما مهم نیز در خصوص فضای موجود قابل ذکر است، از جمله:

* در دولت کنونی، استاندار ایلام آقای مروارید و تیم دولت در حاشیه امنیت کاملی از طرف رسانه ها قرار گرفته اند آنهم در حالیکه یکی از ضعیف ترین عملکردهای آقای مروارید، با توجه به انتظارات اولیه، در زمینه وضعیت مطبوعات استان بوده است (امیدوارترین قشری که به پیشواز استانداری ایشان رفتند صنف مطبوعات بودند که شاید وی را بعنوان صاحب امتیاز و مدیرمسئول اولین نشریه محلی استان، بهترین گزینه می دانستند).

آقای مروارید حتی از سوی رسانه های غیر همسو نیز، به جز چند مورد اشتباه لفظي در سخنانش که جهت بهانه گیری سیاسی پیرهن عثمان شد، کاملاً در امان بودند.

* این یک واقعیت است که مدیران کنونی دستگاه ها از نقد توسط رسانه ها هراسی ندارند (مگر در مواردی که تخلف محرز داشته و نگران افشاگری باشند) شاید بدان دلیل که تایید عملکردشان توسط مردم تاثیری در ماندگاری و آینده کاری شان ندارد و به خوبی می دانند انتصاب، ارتقا، برکناری شان و ... نیازی به تایید مطبوعات و افکار عمومی ندارد و از دالان های دیگر پیگیر بقایشان هستند، چنین جوی باعث شده مدیران حتی به رسانه ها در حد ارائه جوابیه هم اعتنا نکنند.

( در مجالی دیگر به روش های افزایش قدرت و اهرم های مقابله ای مطبوعات در اصلاح این وضعیت خواهیم پرداخت)

* صدور مجوزهای متعدد و نشریات جدید را نباید بعنوان پوششی برای کم کاری قلمداد کرد، این مورد معمولاً مستمسکی است برای کسانی که آسان ترین راه را حذف رقیب میدانند ( البته که اگر رقیبی نباشد ما اول هستیم) در غیر اینصورت رسانه ای که کارش را بلد است چه رقیبی باشد یا نباشد، نگاه این طیف بیشتر مسایل مالی و منابع درآمدی است و کمترین توجهی به سواد کاری یا کیفیت نشریات شان ندارند و این رسانه ها پس از سالها هنوز هم از نظر محتوایی و ساختاری درجا می زنند.

در واقع افراد با چنین دیدگاهی انتظار دارند چیزی بگیرند تا کارشان را شروع کنند و حاضر نیستند کار کنند تا چیزی بدست آوردند، این نوع دیدگاه حتی غافل است که مطبوعات خودشان ابزار تغییر شرایط اند، وضعیت کنونی مطبوعات ایلام از لحاظ منابع درآمد مطمئناً در سالهای آینده شاهد تغییری نخواهد بود پس انتظار بی فایده است.

* باید اعتراف نمود سبک کنونی مدیریت رسانه یا همان بی سبکی و عدم مدیریت از نسل پیشین منتقل شده، اگر در نسل قبل مطبوعات ایلام مدیریت وجود داشت و کار ها روال حرفه ای داشت و امری پیچیده و تخصصی روزنامه نگاری در حال انجام بود مطمئناً تازه واردان حتی تصور نمی کردند بتوانند مجوز رسانه ای بگیرند و آنرا بدرستی مدیریت نمایند، گواه این امر نیز همین کیفیت نشریات جدید است که با سابقون برابر یا بهتر است.

عدم حضور پیشکسوتان در دوره های آموزشی شوقی برای مشارکت نسل تازه وارد مطبوعات نمی گذارد، این نسل جدید هم تنها ادامه دهنده همان رویه سابق هستند و شاید چند گامی هم جلوتر نهاده اند.

جای خالی مصاحبه ها، گزارش علمی و خصوصاً میدانی، پیگیری مشکلات شهری، ستون ارتباطات مردمی، مقالات تخصصی و فقدان ارتباط رسانه و دانشگاه... در همه نشریات ایلام مشهود است.

در بازار رقابت که جهانی شده نباید دنبال بهانه تراشی بود، نسل های جدید به پیشکسوت و مبانی قدیمی تاخته و مسیر خودشان را خواهند پیمود.

* داوری ساختاری (نه محتوایی) (برای اولین بار: یعنی مقایسه آثار با شاخص های حرفه ای نه با یکدیگر) آثار واصله جشنواره روز خبرنگار 94 مطبوعات ایلام نشان داد:

تمامی شرکت کنندگان اعم از با سابقه و بی سابقه با ساختارها و قالب های روزنامه نگاری آشنا نیستند، یعنی همان تقدم سواد ادبی و نگارش بر کار ژورنالیستی که موجب ارجحیت زیبانویسی بر چگونه نویسی است و این آسیب در برهه کنونی که مخاطب با حجم انبوهی اخبار و مقالات و گزارشات روبروست و ناگزیر از انتخاب گزینشی ست نمایان تر می شود.

* توزیع نامتوازن محورهای مطالب در نشریات استان نیز قابل توجه و نقد است، تحلیل محتوای نشریات محلی ایلام در سال 94 آمار ذیل را در خصوص موضوعات پرداخته شده نشان می دهد:

مسائل مطروحه: اجتماعی – فرهنگی (21درصد)، آسیب های اجتماعی (19 درصد)، ایثار و شهادت (12درصد)، شهروند سازی و قانونمداری (11 دصد)، مشاهیر و مفاخر محلی (8 درصد)، میراث فرهنگی و گردشگری (7 درصد)، پیشگیری از اعتیاد (4 درصد)، همدلی اقوام و ادیان (2 درصد).

* نهایتاً اینکه ایجاد فضای نقد را باید از خود انتقادی آغاز نمود نه نقد زمین و زمان.

چرا هیچ کس در مطبوعات ایلام نمی گوید مطبوعات مشکلات زیادی دارند از جمله:

حرفه ای نبودن من، اهل آموزش نبودن من، تلاش نکردن من، نخواستن من، کم کاری های من...

خداوند می فرماید سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی دهم مگر آنکه آنها خود تغییر دهند

(("ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیرو ما بانفسهم" -سوره رعد- ایه 11))

روزی پیشرفت خواهیم نمود که قبول کنیم ما خود هم در سرنوشت مان مقصریم!

* در پایان بی انصافی است اگر این نکته را هم ذکر نکنیم که همین اهالی مطبوعات ایلام با بضاعت اندک شان کارهای بزرگ صنفی را خصوصاً برای نخستین بارها به سرانجام رسانده اند و این چیزی جز اراده آنها برای بهتر شدن نیست.

خانه مطبوعات ایلام که از سال 84 بنیان نهاده شده، بعنوان متولی اصلی مطبوعات در 5 دوره 2 ساله خود توانسته است ابتدا طرح مجتمع مسکونی خبرنگاران را به سرانجام برساند و در دوره های بعدی شاهد برگزاری جشنواره های استانی سالیانه مطبوعات، نخستین جشنواره منطقه ای مطبوعات، نخستین جشنواره ملی-موضوعی مطبوعات، نخستین نشست روسای خانه مطبوعات کشور و در این اواخر نخستین جشنواره فرامرزی مطبوعات کشور بوده ایم.

مجموع این کارنامه اعتبار خاصی به خانه مطبوعات ایلام در سطح وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی داده است.

اضافه کردن نظر

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
« ویرا » مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
« ویرا » از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

 تبلیغات سايت خبري ويرا

      09120440191

 

 

 

 

 

 

 

 تمام حقوق سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی ویرا با مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد

Template Design:Dima Group