▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌▌

دوشنبه 28 آبان 1397 Monday 19 November 2018 10 ربیع‌الاول 1440

آخرین اخبار سایت

به بهانه گراميداشت يك شاعر مصلح

برای علی شاه‌خان حیدری‌زادی

عليرضا خانيدکترعلیرضا خانی- سايت خبري ويرا- چندی پیش از دوستی اهل فضل و ادب پیامی به دستم رسید که تا لحظاتی از فکر و ذکر امورات جاری و دنیای بی روح امروز مرا رهاند و لذت وصف ناپذیری بر من چیره گشت، برگزاری همایش منطقه ای زنده یاد علی شاه خان حیدری زادی شاعر مصلح و چیره دست شهرستان شیروان چرداول که به همت بلند و وسعت دید معاونت فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان ایلام قرار است در شهرستان شیروان چرداول برگزار شود.

در طول این مدت بر آن شدم تا این خبر بسیار مهم را به اطلاع دوستان و اهالی فرهنگ و ادب استانهای کرمانشاه و کردستان برسانم. این رویداد فرهنگی بزرگ مرا بر آن داشت تا یاداشتی در همین راستا بنویسم.

علی شاه خان حیدری زادی از شاعران و نام آوران استان ایلام، شهرستان شیروان چرداول و از متنفذین، مصلحین، بزرگان و معتمدین ایل بزرگ و غیرتمند و آزادمنش خزل و زاده ی روستای زنجیره ی علیا است که در سال 1320 هجری خورشیدی در خانواده ای متمول، سرشناس و با سواد به دنیا آمد. علی شاه خان فرزند کدخدا الهی خان فرزند صیدعباس فرزند مامی فرزند امامعلی فرزند حیدربگ فرزند شمسیون است که یکی از چهار ستون اصلی ایل خزل چون قولیون، مرشون و خیرون می باشد. این سامان شاعران بسیاری چون ولی محمد امیدی و علی شاه خان حیدری زادی را در دامان خود پرورده است که به زبان مادری خویش و سنت ها و فرهنگ خاص خود عشق می ورزند و در کتابها و دفترهای شعر به یادگار گذاشتند. تا جایی که حقیر اظلاع دارم علی شاه خان حیدری زادی 42 دفتر شعر از خود به یادگار نهاده است که گنجینه ای از لغات و اصطلاحات و فرهنگ و اداب و رسوم کردی در آنها خودنمایی میکند و مهم تر از همه در اشعار این بزرگمرد ادب حفظ اصالت زبان کردی در استان ایلام هست. برای آشنایی با اشعار این شاعر فرهیخته نمونه هایی از شعر او را می خوانیم. در جایی این شاعر بزرگ می فرماید:

تا زنده م نیوسم وه قه له م خوه م

تا وه کورد زوان خزمه تی بکه م

ئیوشم ئرا کورد گیان نسار بکه م

چ خاستر خزمه ت وه ئه شعار بکه م

حیدری زادی بسیار خوب می داند که در تاریخ تنها کسانی ماندگار خواهند شد که آثار فرهنگی، اجتماعی و ... از خود به یاگار گذارند و منشاء اصلاح امور و نیکی باشند چنانکه خودش در اشعاری می فرماید:

دار هشک پشک وه بی په ل پوو

که س نگای نیکه ی له دامه نه ی کوو

هه ر داری دیونید ک شاخه ی فره

په ل پوو دیری وه لنگیلی پره

مه ردم ته پ کوتن بنیشن ده سای

تاوسان ره سی نه سیمی ئرای

هه م سایه ی خوه شه هه م سه مه ر دیری

هه م نه خش و نه مای په ی به شه ر دیری

ئومیدوارم ت ئه ی خانه نده

هه مین داره بیود ک ئیوشم به نده

مه ردمان جه م بوون بنیشن ده ساد

شایه د حه یده ری یه یه ک بکه ین یاد(ص 169 )

در شعر حیدری زادی نمادهای مذهبی، ارادت به خاندان نبوت و امامت جلوه ای راستین از باورها و اعتقادات درونی شاعر است که علاوه بر شعر در رفتار و گفتار و کردار خود نیز از اعتماد به این باورها و اعتقادات برای اصلاح امور بسیار بهره جسته است. " قران و انسان، مدح حسین، به نام علی، حق و حقیقت، وصف مولا علی، امر خدا، توکل، مناجات، شکر خدا، علی مولود کعبه، بنده خالص، میلاد محمد، قران گویا، یاور محمد، یا مولا علی، غزل مدح علی و ... تنها قطره ای از عناوین اشعار کردی حیدری زادی در راستای باورداشتهای قلبی خود می باشد که در ذیل تعدادی از اشعار او با مضامین گفته شده دفتر بیست و نهم و سی ام را برای آشنایی خوانندگان می آورم و بر این باورم اشعاری از این دست متاثر از روایات و احادیث و آیات کلام مقدس هستند که حیدری زادی با شناخت از این مفاهیم بلند، مرحله ی پختگی و تعالی شعر خود را مد نظر داشته است.

بی ره زای خودا شه و ره یل به تاله

بی خود فکر که ید ئیوشی ئه قباله (ص215)

مه رد حه قیقه ت درس په یمانیم

په یره و ده ستوورات خه ت قورئانیم (ص224)

حه یده ری هه مرا با ره فیقانی

سه جده که یم وه خاک حه ی سوبحانی (ص133)

له قه ب دانه پیید که نه نده ی خه یبه ر

مه ردم داد کیشان یا ئاقای قه نبه ر(ص 139)

هه ر وه خت ها له کار ده س ئلاهی

یونس جا گری له به تن ماهی(ص 175)

منیش وه ی قه له م زه عیف و زاره

ته وسیفم ئه وساف دلدل سواره(ص139)

شاعر خزل ما در برابر این جهان عظیم و پر حیرت و پر نشانه با روح هنرمندانه که دارد و با همه محدودیت هایی که انسان امروز با آن دست به گریبان است به راحتی عبور نمی کند و نمی گذرد. همه چیز در این دنیا برا حیدری زادی شاعر حیرت آور است. تفکر و تعقل در گردش کائنات، روز و شب و پدیده های هستی برای او اموری مهم و نشانه ای بارز از الطاف خداوندی است. حیدری زادی از کنار هیچ مسئله ای به آسانی عبور نمیکند و همین امر باعث شده است تا در طول عمر پربار شاعریش 42 دفتر شعر را به یادگار گذارد و در آن ها به مسائل ریز و درشت بپردازد. از مناجات خداوند و خلقت جهان و هستی و آدمی گرفته تا مور گور و ...، که همه از مفاهیم ذهنی شاعرند." کره ی خاکی، علم جهان، عاقبت انسان، عبدصالح، ترک دنیا، مکتب ائمه، زوان کوردی، سند نامچه ی ایل، خزل، ایلام ، شیروان چرداول، فقیر و امیر، پیری، آسیاو بی آو، زوان جوانی، مغز و علم، خاو سنگین، ساقی، لافاو خیال، ژن تنبل، شعر معلم، صندوق کوانه، فصل سردوا، تلخ و شیرین، حق و حقیقت، مانشت، آه بی نوا، چراغ دانش، حساوکتاو، گوش به رادیو، شرف و حیا، ایلاخان، خزانه دهن، دزی سال، کلید زوان، رقص صوفیان، گدا و فقیر و...یک از صدها موضوعات متنوعی هستند که حیدری زادی را تحت تاثیر قرار داده و توانسته است در این موضوعات هنرآفرینی کند.

هه ر وه ختی مردم سپاریام وه گل

ئه وسا ئه شعارم په خش که ن له خزل

                        ***

له مه جلس جه م که دورر و دانه و گه نج

ماچ بکه ده س پیر نوکته سه نج(ص152)

***

ساقی من مه هجوور ژان هجرانم

چما کفر چی په یغه مبرانم

ساقی گل بخوه ده س وه باده وه

بنور وه ی گونای خودا داده وه

ساقی برشن وه یاد ده وران

جه هان بی وه فاس په ی جه هان خاران

ساقی برشن نامه ی ها که فم

په ی تیر ئه جه ل جوور هه ده فم

ساقی دیوری یار ئاگر دا جه رگم

بلوزه ی هیز گرت ره سی وه به رگم

ساقی حه یده ری دلی مه حزوونه

ویلان و ویلگه رد جوور مه جنوونه

***

تعلق سرزمینی و هویتی به آب و خاک و میهن و زبان و فرهنگ در اشعار حیدری زادی به وضوح خودنمایی می کند چنانکه می گوید:

یاران براگان ئه شعاری دیرم

وه زه عف قه له م گوفتاری دیرم

قه له می ناقس و ناتوان دیرم

ته وسیفی زه عیف په ی جوان دیرم

تا ئه وره پرسیم نه سل و ئه جدادم

نه سه ب به ر نه سه ب نه سل ئه کرادم

ئیلی موعته به ر و با سواد دیرم

نشان مه نسه ب ئاریا و ماد دیرم (ص 13)

در حالیکه این چند بیت را می نوشتم، مصرع " نه سه ب به ر نه سه ب نه سل ئه کرادم " مرا یاد مثنوی گفتگویی با مانشت انداخت. در آن مثنوی در جواب سئوالی که از مانشت پرسیدم این کوه سر فراز که استعاره ای است از مرمان کرد ایلام اینگونه پاسخ می دهد:

" م له ده وره ی ماد ناوم نریاگه  

له ده وره ی زه رته شت ناوکم بریاگه

دالگم کورد و باوگیش پشت ئه ل پشت

ناو نازاریم نانه وه مانشت"( از نگارنده)

"دالگم کورد و باوگیش پشت ئه ل پشت" دقیقا همان مضمون مصرع " نه سه ب به ر نه سه ب نه سل ئه کرادم" از شاعر بلند آوازه ی ما علی شاه خان حیدری زادی است و چنین ابیاتی عمق و ژرفای دلبستگی و تعلق سرزمینی و هویتی افراد که در ضمیر ناخوداگاه آنهاست را نشان می دهد. در جایی دیگر علی شاه خان می گوید:

ئفتخارمه زوان کوردی

له ئیران گه ردم وه سه ر بوله ندی

مل بلین گرم ئرا زوانم

یادگاریگه له نیاکانم (ص 14)

دلبستگی شاعران کورد به ایران در اشعارشان هویداست و علی شاه خان نیز از این خصیصه مستثنی نیست.

تا ک ره مه ق هه س له ته وا نمان

خدمه تگوزاریم وه ئیرانمان (ص 130)

عشق و عرفان و حکمت و اخلاق نیز از ویژگی های بارز اشعار حیدری زادی است.او نیز چون شاعران دیگر از عشق زمینی به عشق آسمانی و ملکوتی می رسد، حکمت و پند و اخلاق اشعار علی شاه خان ما را در گلستان سعدی غرق می کند.

بیلا بخه نن کیوچه و بازاران

بیلا بگیرن دان دان نازاران

حه یده ری ئاخر وه بیلا بیلا

جوور مه جنوون شیت بیود له شون له یلا(ص 46)

***

ئمشه و خوماری سورمه ی چه و یاران

تا سوو پاک شوور بو وه سیل واران

ئمشه و قلای دل ته سخیر خه م بو

ناز عه زیزان له ی جه رخه که م بو

ئمشه و هه ی هه ی که ر له قیولی ده روه ن

ئاجز بو له ده س خشخشه ی سه روه ن

ئمشه و تا سه حه ر ناله ی نالمه

دل ئه سیر خه م بی مه جالمه (ص90)

***

قلای دل ته سخیر دام هه وه س بیو

به سیره ت ئه سیر سپای نا که س بیو(ص99)

***

شیوله ی له عل لیو مینای زه رین باف

پنهانن له ژیر حه لقه ی چه تر ساف(ص339)

***

دو به ی بی شاخه دو قاچ نیم خیز

یه کی ده ر نیه که ن وه بی ره ستاخیز(ص339)

***

له گیان بیزارم له گیان بیزارم

جور بلبل شه یدای گول و گولزارم

له زه تی نه یری ئه ی دنیای دوونه

منیش عاشق خال دلدارم (ص 119)

***

جوور به رق گرده م حوسن جه مالد

ئه گه ر کوشیدم خیونم حه لالد(ص302)

***

شیت و شه یدای تو شیت و شه یدای تو

نه مام! شه رمه نده ی قه د و بالای تو

گووشم ها وه سه وت ده نگ و سدای تو

بیومه سه غولام در درگای تو

هه ر چ وه پیم که ن گیشتی فه دای تو

ئاخر به خشنم من وه خودای تو

بیلا بکیشم قه سده ن ده رای تو

بچمه دووزخ جرم و گونای تو

بکه فم ده خاک مرده سیای تو

بی تره له گه نج عالم نمای تو

حه یده ری موحتاج لوتف و عه تای تو

حازرم ئرای جرم و گونای تو (ص18)

که سی ته شخیس نیه گ ده رد عاشق چوه س

حه یده ری زانی مه عنی عشق و به س(ص302)

و عشق را چنین معنا می کند.

هه ر وه ختی مردم سپاریام وه گل

ئه وسا ئه شعارم په خش که ن له خزل

اشعار حماسی و غنایی بسیار ارزشمندی در دفترهای شعر علی شاه خان حیدری زادی به چشم می خورد که هر کدام می تواند منبع و ماخذ بسیار ناب و بکری برای تحقیقات و مقالات علمی در حوزه ی ادبیات و فرهنگ کردی باشد. امیدوارم با مختصر مطلبی که ذکر گردید اهالی قلم کرمانشاه، کردستان و ایلام جهت پاسداشت فرهنگ و ادب کردی در استان ایلام و نیز یاری رساندن به دست اندرکاران همایش و تکریم مفاخر ادب کرد این استان با نگارش مقالات در این حوزه دین خود را به مفاخر که ستونهای محکم هویت فرهنگی ادبی ما هستند، ادا نمایند . ایدون باد

اضافه کردن نظر

در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:

لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
« ویرا » مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
« ویرا » از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید مدیر بخش مربوطه منتشر می‌شود.


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

 تبلیغات سايت خبري ويرا

      09120440191

 

 

 

 

 

 

 

 تمام حقوق سایت متعلق به پایگاه اطلاع رسانی ویرا با مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی می باشد

Template Design:Dima Group